Bản đồ tuyến metro số 1 TP.HCM: vị trí ga ngầm và ga trên cao

Không phải ngẫu nhiên mà một tuyến đường sắt đô thị lúc chui xuống lòng đất, lúc leo lên cầu cạn. Quyết định ấy phụ thuộc vào mật độ xây dựng, bề rộng lộ giới, chi phí giải phóng mặt bằng và cả địa hình sông rạch. Bản đồ tuyến metro số 1 TP.HCM là ví dụ điển hình: trên chuỗi khoảng 47 km từ An Hạ tới Long Bình, tuyến lần lượt đi nổi giữa vùng ruộng Bình Chánh, chuyển xuống ngầm khi vào lõi Bình Tân – Tân Phú – quận 11 – quận 10 – quận 1, rồi ngoi lên cầu cạn từ khu Ba Son để chạy suốt phần phía đông. Bài viết này đọc 30 khung ảnh vệ tinh theo đúng logic đó: đâu là ranh giới chuyển pha, ga nào nằm dưới lòng đất, ga nào đứng trên dải phân cách, và điều kiện đô thị nào đã dẫn tới lựa chọn ấy.

Phần đi nổi phía tây: khi hành lang còn dư quỹ đất (ảnh 01–06)

Đặc điểm chung của sáu khung mở đầu là sự vắng bóng hoàn toàn của các mảng tô màu. Ở vùng chuyển tiếp giữa đô thị và vành đai nông nghiệp huyện Bình Chánh, lộ giới còn rộng, nhà cửa bám mặt đường thành dải mỏng nên tuyến hoàn toàn có thể đi nổi dọc trục đường hoặc ven kênh. Các nhà ga vì thế đều hiện ra dưới dạng vòng tròn hoặc chấm tròn, đặt thưa và bám sát trục giao thông hiện hữu.

Ảnh 01 – Hành lang mở đầu chưa cần đến giải pháp ngầm

Nhìn mặt bằng xây dựng trong khung đầu tiên là hiểu vì sao đoạn này không cần đi ngầm: nhà chỉ bám thành một dải mỏng dọc hai trục An Hạ và Thanh Niên, còn lại là đồng ruộng với nhãn Rừng chà là nước. Phía tây là hành lang Tây Ninh – Hồ Chí Minh, nhà máy Đại Dũng Corporation và khu dân cư Ora Park; dọc mặt đường có Trường Tiểu học An Hạ, Chợ Hải Sản 68, kho An Hạ, Đền tưởng niệm Chiến sĩ Pháo binh.

Ảnh 02 – Ga trung chuyển đặt trên mặt đất, cạnh trục dân cư

Nhà ga trung chuyển đầu tiên của toàn tuyến là một ga nổi, đặt gần giao lộ với Đường Kênh 2-3. Cách bố trí này tận dụng được quỹ đất hai bên đường Thanh Niên mà không phải hạ ngầm tốn kém. Quanh ga có chùa An Hạ, tạp hóa Kim Cúc, quán ăn Vườn Xoài; sau ga tuyến cắt vùng canh tác gần nhãn Kênh Mét, nơi có trang trại Ong Dú Tinh Thần, vườn bưởi Tấn Phát, Nhà thờ Tộc Lê, cùng công ty giấy Yuen Foong Yu ở rìa tây.

Ảnh 03 – Đi ven kênh, giải pháp rẻ nhất cho vùng ven

Đoạn thẳng men kênh dọc đường Trần Hải Phụng cho thấy nguyên tắc bố trí rõ ràng: bám hành lang kênh thủy lợi để tránh khu dân cư hiện hữu, nhờ đó tuyến giữ được phương án đi nổi. Một chấm ga nhỏ đặt giữa đồng, một vòng tròn ga trung chuyển ở phía đông gần cầu Hải Phụng và Đường Số 4. Góc tây nam là cụm dân cư quanh chợ Cầu Xáng, cầu Xáng trên trục DT10, chùa Pháp Thành, nhà thờ giáo xứ Ninh Phát.

Ảnh 04 – Giao cắt với hạ tầng đường bộ đang hình thành

Khung này minh họa một tình huống kỹ thuật thường gặp: hành lang metro cắt qua một nút giao đường bộ quy mô lớn còn dang dở ở khu vực cầu Hải Phụng. Một ga trung chuyển được đặt ngay điểm giao đó, một ga khác ở rìa đông. Xung quanh là tịnh thất Long Bình, công ty TNHH PUWA, hồ câu cá Chú Lâm, Điện Máy Vĩnh Lộc; kênh Trung Ương chảy phía bắc, trục DT10 phía nam có công ty thép Bình Phát.

Ảnh 05 – Ga trung chuyển vòng kép giữa vùng đang đô thị hóa

Ga trung chuyển vòng kép tại điểm tuyến cắt đường Vĩnh Lộc là ga có quy mô lớn nhất trên phần đi nổi phía tây, song vẫn không cần hạ ngầm vì hai bên còn đất trống. Mốc nhận biết gồm chùa Vạn Thiện xã Tân Vĩnh Lộc, kênh Trung Ương, Điện Máy Vĩnh Lộc, nhà hàng sân vườn Đồng Quê 8. Xuôi về đông nam có thêm ga nhỏ cạnh Đường 1B, gần sân bóng Trần Khuây, trung tâm Phước Đoàn và cầu Số 1A.

Ảnh 06 – Dấu hiệu đầu tiên của sức ép mặt bằng

Đây là khung đầu tiên cho thấy sức ép mặt bằng: lưới ô phố Vĩnh Lộc B đã dày tới mức tuyến không còn trục nào đủ rộng để bám, buộc phải cắt chéo qua khu dân cư. Một ga đặt gần Đường 1B, sau đó tuyến xuyên mạng đường Liên Ấp 1-2 hướng về trục Võ Văn Vân. Mốc xung quanh gồm chợ Vĩnh Lộc B, Trường Tiểu học Lại Hùng Cường, chùa Phương Minh, cửa hàng xăng dầu Võ Văn Vân, rạch Cầu Suối.

Ranh giới chuyển pha: từ Quốc lộ 1A xuống lòng đất (ảnh 07–11)

Đây là đoạn quan trọng nhất nếu muốn hiểu vì sao một tuyến metro đổi cao độ. Chỉ trong năm khung ảnh, tuyến đi từ trạng thái nổi hoàn toàn sang trạng thái ngầm hoàn toàn, với bốn vùng ga ngầm xuất hiện liên tiếp. Nguyên nhân hiện rõ trên ảnh vệ tinh: sau khi vượt Quốc lộ 1A, hai bên hành lang không còn một mét đất trống nào để đặt trụ cầu cạn.

Ảnh 07 – Khung cuối cùng của phần đi nổi phía tây

Khung này là ranh giới thực tế: tuyến xuyên dải dân cư giữa Liên Ấp 1-2 và Bến Lội với một chấm ga gần quán Cà Phê Sân Vườn Hàng Cau, rồi tới ga trung chuyển đặt sát hành lang Quốc lộ 1A, cạnh cầu Bình Thuận và đường Bờ Kênh. Đây là ga nổi cuối cùng trước khi tuyến hạ ngầm. Mốc xung quanh gồm siêu thị Bách hóa XANH, chùa Vạn Quang, hồ câu cá Thủy Tiên – Bình Tân, Trường Cao đẳng Y Dược Sài Gòn và kênh Tham Lương.

Ảnh 08 – Vùng tô cam đầu tiên xuất hiện trên Lê Văn Quới

Điểm chuyển pha nằm ở khu Kho Gạch 94 và An Nguyên Depot, nơi tuyến vượt Quốc lộ 1A. Sau ga trung chuyển sát quốc lộ, tuyến bám hướng đường Lê Văn Quới, thêm một ga ở vùng Mã Lộ – Hương lộ 2, rồi mảng tô cam đầu tiên hiện ra ở rìa đông, đánh dấu nhà ga ngầm mở màn. Quanh đó có Làng May Mắn – Village Chance, hồ bơi Thành Trung, Miếu Gò Xoài, tịnh xá Pháp Huệ, Trường Tiểu học Nguyễn Công Trứ.

Ảnh 09 – Hai nhà ga ngầm trong cùng một khung

Khung ảnh giải thích rất trực quan cho lựa chọn đi ngầm: mái nhà phủ kín tới sát mép đường Lê Văn Quới, gần như không còn khoảng hở nào cho trụ cầu cạn. Hai vùng ga ngầm hiện diện, một ở đoạn giữa trục gần tiệm hoa Baehoa và quán Bún Bò Bà Ba, một ở rìa đông nơi tuyến tiếp cận cụm chung cư Richstar. Thêm một ga ở khu Mã Lộ. Các mốc khác gồm hồ nước khu Ao Làng, Jollibee Bình Long, khu Đình Nghi Xuân.

Ảnh 10 – Ga ngầm phục vụ cụm chung cư cao tầng

Đây là ví dụ cho nguyên tắc đặt ga ngầm sát điểm gom khách lớn. Vùng tô màu nằm ngay cụm chung cư Richstar, khu vực CellphoneS và Panda Grill Zone, phục vụ hướng Tân Hòa Đông – Hòa Bình. Tuyến đi tiếp gần trục Cây Keo, cắt đường Hòa Bình tại một ga nhỏ cạnh Co.opmart Hòa Bình, rồi chạm nhãn Đầm Sen Square. Trong khung còn có GO! Phú Thạnh, Thoại Ngọc Hầu, Lũy Bán Bích và kênh Tân Hóa.

Ảnh 11 – Hai vùng ga ngầm ở quận 11

Tại quận 11, vùng ga ngầm được đặt sát quảng trường Âu Lạc và Đầm Sen Square, tức ngay cửa vào khu vui chơi lớn của khu vực. Phía trái khung còn ga ở giao lộ Hòa Bình, gần Trường THCS Lê Quý Đôn. Sau đó tuyến men hành lang Bình Thới, vượt Lạc Long Quân và Ông Ích Khiêm để tới vùng ga ngầm trên đường Lãnh Binh Thăng, cạnh Bệnh viện Đa khoa Lãnh Binh Thăng, Bệnh viện Chuyên khoa Ngoại Thần kinh và khu Lê Đại Hành.

Chuỗi ga ngầm nội đô: từ Lãnh Binh Thăng đến Bến Thành (ảnh 12–15)

Bốn khung này là phần ngầm điển hình nhất của tuyến. Ở đây, việc đi dưới lòng đất không chỉ do thiếu quỹ đất mà còn vì tuyến phải len qua vùng tập trung bệnh viện, đại học, chợ và trung tâm thương mại lớn nhất thành phố, nơi mọi công trình trên mặt đất đều không thể di dời. Các nhà ga vì thế được bố trí ngay dưới trục đường chính, ngay cạnh cổng những công trình đó.

Ảnh 12 – Ga ngầm giữa vành đai bệnh viện và đại học

Vùng tô tại Lãnh Binh Thăng mở đầu khung ảnh. Tuyến sau đó cắt Lê Đại Hành và 3 Tháng 2, đặt một ga ở khu Nhật Tảo – Lý Nam Đế gần LOTTE Mart. Bán kính vài trăm mét quanh ga quy tụ Trường Đại học Bách khoa trên Lý Thường Kiệt, sân vận động Thống Nhất, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Đại học Y Dược TP.HCM, Hùng Vương Plaza, Co.opmart Lý Thường Kiệt và cơ sở B của Đại học Kinh tế – mật độ hiếm thấy.

Ảnh 13 – Đường hầm chuyển trục từ 3 Tháng 2 sang Lý Thái Tổ

Việc đi ngầm cho phép tuyến chuyển trục dễ dàng, từ hành lang 3 Tháng 2 sang Lý Thái Tổ mà không cần bẻ cong cầu cạn. Hai nhà ga hiện diện: một ở khu giao Lý Thái Tổ – Lê Hồng Phong gần chợ hoa Hồ Thị Kỳ, một tại vòng xoay Ngã Bảy. Dọc hai bên là Bệnh viện Nhân Dân 115, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Việt Nam Quốc Tự, Vạn Hạnh Mall, Bệnh viện Nhi Đồng 1 và các khu Bàn Cờ, Cao Thắng.

Ảnh 14 – Ga ngầm Phạm Ngũ Lão cạnh công viên lớn

Rời Ngã Bảy, tuyến uốn về đông nam qua khu Nguyễn Thị Minh Khai – Cống Quỳnh, nơi có Bệnh viện Từ Dũ. Vùng ga ngầm kế tiếp đặt trên trục Phạm Ngũ Lão, kề công viên 23 Tháng 9 và phố đi bộ Bùi Viện – vị trí tận dụng được khoảng không dưới công viên. Rìa phải khung đã hiện nhãn nhà ga ngầm Bến Thành. Trong khung còn có Bệnh viện Bình Dân, trục Cách Mạng Tháng Tám, công viên Tao Đàn, Đại học Sư phạm TP.HCM.

Ảnh 15 – Ga ngầm trung tâm và ga ngầm dưới trục Lê Lợi

Đây là nơi giải pháp ngầm phát huy trọn giá trị: một ga trung chuyển quy mô lớn nằm dưới công trường Quách Thị Trang, ngay cạnh chợ Bến Thành, mà bề mặt phía trên vẫn giữ nguyên chức năng quảng trường. Từ đó tuyến chạy dưới trục Lê Lợi tới vùng ga ngầm Nhà hát Thành phố, cạnh khách sạn Sheraton Saigon Grand Opera và Vincom Center Đồng Khởi. Trong khung còn có Dinh Độc Lập, Bảo tàng Thành phố, Bitexco Financial Tower, trục Hàm Nghi.

Ga ngầm cuối cùng và điểm ngoi lên bờ sông (ảnh 16–18)

Ba khung ảnh này chứa lần chuyển pha thứ hai, ngược chiều với lần thứ nhất: tuyến rời lòng đất để lên cầu cạn. Điểm chuyển nằm ở khu Ba Son, nơi bờ sông Sài Gòn tạo ra một dải đất đủ rộng để công trình nâng dần cao độ, trước khi vượt sông bằng cầu riêng và nhập vào dải phân cách Xa lộ Hà Nội ở bờ đông.

Ảnh 16 – Nhà ga ngầm cuối cùng của toàn tuyến

Ga ngầm Ba Son – Tôn Đức Thắng là vùng tô màu cuối cùng của toàn hành lang. Tuyến tới đây bằng cách cắt chéo khu Đồng Khởi – Nguyễn Siêu, rồi bẻ hướng đông bắc men bờ tây sông Sài Gòn qua Vinhomes Golden River và công viên Cảng Ba Son – chính đoạn này tuyến nâng dần cao độ. Trong khung có Thảo Cầm Viên Sài Gòn, Bệnh viện Nhi Đồng 2, Bưu điện trung tâm Sài Gòn; bờ đông là cầu Ba Son, Empire City, Thiso Mall Sala.

Ảnh 17 – Hai nhà ga trên cao đầu tiên

Sang quận Bình Thạnh, ký hiệu vòng tròn trở lại và không còn mảng tô nào nữa – dấu hiệu tuyến đã lên hẳn cầu cạn. Ga Metro Văn Thánh nằm cạnh khu du lịch Văn Thánh, nơi tuyến vượt rạch Văn Thánh. Tiếp đó tuyến nhập hành lang Điện Biên Phủ – Nguyễn Hữu Cảnh và tới ga Tân Cảng – Điện Biên Phủ, ngay trước đầu cầu Sài Gòn. Bên phải là Vinhomes Central Park với Landmark 81, Vinmec Central Park; góc tây có GEM Center, trường UEF.

Ảnh 18 – Cầu metro riêng vượt sông Sài Gòn

Đây là chi tiết kỹ thuật đáng chú ý nhất phần trên cao: tuyến không đi chung với cầu đường bộ mà có cầu riêng chạy song song cầu Sài Gòn trên trục Điện Biên Phủ – QL52. Bờ tây là ga Tân Cảng cùng Pearl Plaza, khu du lịch Tân Cảng, HUTECH và Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM. Bờ đông, tuyến lập tức vào hành lang Xa lộ Hà Nội với nhà ga Thảo Điền, gần Pearl Center Thảo Điền, các phố Xuân Thủy và bến Ga Tàu Thủy Bình An.

Sáu khung ga trên cao dọc Xa lộ Hà Nội (ảnh 19–24)

Từ đây tới cuối tuyến, mọi nhà ga đều nằm trên cao, đặt giữa dải phân cách một trục đường đủ rộng nên không phải giải phóng mặt bằng hai bên. Đó cũng là lý do phần này có mật độ ga đều đặn nhất: cứ vài km lại một ga, luôn trùng với điểm một trục ngang cắt vào hành lang chính, giúp hành khách tiếp cận qua mạng đường Song Hành.

Ảnh 19 – Hai ga trên cao liền kề khu thương mại

Trên đoạn thẳng giữa Xa lộ Hà Nội, cầu cạn mang hai nhà ga liên tiếp là Thảo Điền và An Phú, đều có biểu tượng M. Sát ga An Phú là Vincom Mega Mall Thảo Điền, đối diện có MM Mega Market An Phú và Estella Place; phía bắc là Masteri Thảo Điền – T3 cùng dải căn hộ ven sông The Vista An Phú, LUMIÈRE Riverside. Đường Song Hành chạy kèm hai bên, góc đông nam là Mai Chí Thọ và nút giao An Phú.

Ảnh 20 – Ga trên cao tại điểm vượt rạch Chiếc

Lợi thế của phương án cầu cạn thể hiện rõ ở đây: tuyến vượt rạch Chiếc mà không phải đổi cao độ, nhà ga Rạch Chiếc – Xa lộ Hà Nội đặt ngay trước điểm vượt. Phía đông ga là vùng cây xanh, hồ câu cá Rạch Chiếc và nhãn Sân vận động quốc gia Rạch Chiếc. Bờ tây tập trung dân cư An Phú với The Vista An Phú, LUMIÈRE Riverside, Toyota Đông Sài Gòn; góc nam có Mai Chí Thọ và The American School.

Ảnh 21 – Ga trên cao giữa vùng cảng cạn

Nhà ga Phước Long – Xa lộ Hà Nội nằm cạnh đường Võ Nguyên Giáp, phục vụ một vùng chức năng hỗn hợp. Phía tây tuyến là dải logistics ven sông với cảng ICD Phước Long 3, ICD Transimex, cảng ICD Tây Nam, Hải quan ICD kho Tanamexco, nhà máy Thép Thủ Đức, nhà máy Điện Thủ Đức. Phía đông là khu dân cư Phước Long với UBND phường, khu Him Lam Phú An, Đại học Văn hóa TP.HCM cơ sở 2 và chợ 339; bên kia sông là bán đảo Bình Quới.

Ảnh 22 – Ga trên cao giữa lớp căn hộ mới

Nhà ga Bình Thái – Xa lộ Hà Nội minh họa cho hiệu ứng của đoạn tuyến trên cao: các khối căn hộ mọc bám sát hành lang gồm Lavita Charm, Lavita Garden, chung cư Chương Dương Home, Saigon Metro Park, xa hơn có chung cư 9 View và Cao Ốc Xanh. Phía tây là khu công nghiệp Trường Thọ ven rạch Thủ Đức với nhà máy Nhiệt điện Thủ Đức, công ty Truyền tải Điện 4, SOLOG Thủ Đức Depot, cùng chùa Sùng Đức và Cao đẳng Công thương TP.HCM.

Ảnh 23 – Ga trên cao tại điểm hội tụ hai trục lớn

Nhà ga Thủ Đức – Xa lộ Hà Nội được đặt ở nơi Võ Văn Ngân và Lê Văn Việt cùng gặp trục chính, một vị trí điển hình cho nguyên tắc bố trí ga trên cao. Phía Lê Văn Việt có Vincom Plaza Lê Văn Việt và tòa Saigon Gateway; phía Võ Văn Ngân dày đặc trường học với Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, THPT Thủ Đức, chùa Một Cột Thủ Đức và Đại học Kiến trúc TP.HCM cơ sở Thủ Đức. Co.opmart Xa lộ Hà Nội ở phía bắc.

Ảnh 24 – Ga trên cao phục vụ vành đai nhà máy

Nhà ga Khu Công nghệ cao nằm ở nửa đông khung, phục vụ vành đai sản xuất hai bên trục: nhà máy Coca-Cola, Nhà máy Nước Thủ Đức, Nidec Advanced Motor Việt Nam, Nidec Vietnam Corporation, tòa OneHub Saigon, xa hơn là công viên Khu Công nghệ cao và FPT Software. Phía tây có Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, THPT Linh Trung, Nghĩa trang Thành phố Hồ Chí Minh; góc đông bắc đã thấy cầu vượt Trạm 2 và dòng Suối Cái.

Cụm ga trên cao cuối tuyến và mặt bằng depot (ảnh 25–30)

Sáu khung khép lại vừa hoàn tất chuỗi ga trên cao, vừa cho thấy một loại hạ tầng chỉ có thể nằm trên mặt đất: khu depot. Đây là lý do phần cuối hành lang cần một quỹ đất rộng liền khoảnh, và cũng giải thích vì sao nhánh dẫn vào depot lại uốn cong một quãng dài thay vì rẽ vuông góc khỏi tuyến chính.

Ảnh 25 – Cầu cạn giữ thẳng qua nút giao nhiều tầng

Việc đi trên cao cho phép tuyến vượt thẳng nút giao hoa thị Trạm 2, nơi QL1A rẽ nhánh, mà không phải đổi hướng hay cao độ, rồi tới ga Đại học Quốc gia ở góc đông bắc, sát Công viên văn hóa Suối Tiên. Phía tây bắc là Khu Công nghệ Phần mềm ĐHQG, Nhà Điều hành ĐHQG, UIT cổng B, Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Nông Lâm TP.HCM với Bệnh viện Thú y; phía đông là khu dân cư Tân Nhơn Phú, Cổ Loa Thành, Suối Tiên Farm.

Ảnh 26 – Đoạn cầu cạn không nhà ga, men làng đại học

Khung nằm giữa ga Đại học Quốc gia ở góc tây nam và ga Bến xe Suối Tiên ở mép trên, nên không có nhà ga nào. Đây là đoạn cầu cạn ôm rìa đông làng đại học, nơi có Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc tế, Đại học An ninh Nhân dân, Đại học Thể dục Thể thao, Nhà Văn hóa Sinh viên TP.HCM, bến xe buýt khu A cùng các đường nội khu Marie Curie, Isaac Newton. Phía đông là khu dân cư Tân Lập và Novaland Golf Park.

Ảnh 27 – Ga trên cao cuối cùng và điểm tách nhánh

Nhà ga Bến xe Suối Tiên nằm trên trục Xa lộ Hà Nội mang ký hiệu AH17, đối diện Bến xe Miền Đông mới, tạo thành cặp đầu mối trung chuyển liên vùng. Ngay sau ga là điểm tách nhánh: một đường cong lớn rời tuyến chính, mang nhãn Depot Long Bình. Trong khung còn có Đền tưởng niệm các Vua Hùng, đền thờ Đức Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, nhà thờ Cao Thái, THACO Dĩ An, FAW Trucks, Trung tâm Thể dục thể thao ĐHQG và hồ Đá.

Ảnh 28 – Hướng kéo dài qua vùng công nghiệp Dĩ An

Sang địa phận TP Dĩ An, vạch tuyến chỉ xuất hiện một đoạn ngắn ở nửa dưới khung, men trục AH1 gần đường Thống Nhất và Đường 30 Tháng 4; phần còn lại là khoảng hở khoảng 1,6 km giữa hai đoạn dữ liệu. Bối cảnh là vùng công nghiệp – logistics: nút giao Vành Đai 3 với DT743A, Tân Vạn Smart Depot, Phúc Xuân Tân Vạn Depot, cảng Bình Dương, cảng SOWATCO Long Bình, nhà máy xi măng Sài Gòn; phía tây có chợ Bình An, hồ Đá Bình An, Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An.

Ảnh 29 – Depot, phần hạ tầng bắt buộc nằm trên mặt đất

Khung này cho thấy phần hạ tầng duy nhất bắt buộc phải nằm trên mặt đất: nhánh dẫn hạ dần cao độ, uốn hình chữ U từ sau ga Bến xe Suối Tiên, vòng qua khu Bến xe Miền Đông mới rồi đổ vào Depot Long Bình với các dãy ray đậu tàu và nhà xưởng bảo dưỡng. Quanh depot có OCC building, hồ sen, Suối Tiên 2 Depot, Green Suối Tiên Depot, các đường Nam Công Viên, Hàng Tre và Nguyễn Xiển.

Ảnh 30 – Khung tổng hợp cả ga trên cao lẫn mặt bằng depot

Khung khép lại cho thấy đủ hai loại hạ tầng của phần đông tuyến: nhà ga Bến xe Suối Tiên trên trục Xa lộ Hà Nội – Song Hành và bãi ray depot Long Bình trải rộng trên mặt đất ở góc đông. Phía tây là toàn cảnh làng đại học ĐHQG TP.HCM với Đại học Bách khoa, Đại học Khoa học Tự nhiên, Nhà Văn hóa Sinh viên, Đại học An ninh Nhân dân; mép nam có ga Đại học Quốc gia và Công viên văn hóa Suối Tiên; phía đông là sân golf Thủ Đức.

Các dự án và khu vực hưởng lợi từ tuyến metro số 1

Cách một khu vực tiếp cận nhà ga phụ thuộc nhiều vào việc ga đó nằm ngầm hay trên cao. Ga ngầm thường gắn với lối lên xuống ngay vỉa hè trục đường chính, còn ga trên cao dựa vào mạng đường Song Hành hai bên hành lang. Danh sách sau nhóm các dự án, khu dân cư và trung tâm thương mại xuất hiện trong 30 khung ảnh theo đúng hai loại nhà ga đó.

• Quanh các ga còn đi nổi ở đầu tuyến: khu dân cư Ora Park bên trục An Hạ, nằm gần đoạn mở đầu; khu dân cư Vĩnh Lộc B trải quanh Đường 1B và trục Võ Văn Vân, gần các ga trên đoạn Vĩnh Lộc và ga trung chuyển cạnh Quốc lộ 1A.
• Quanh chuỗi ga ngầm phía tây và nội đô: cụm chung cư Richstar nằm ngay trên vùng ga ngầm trục Lê Văn Quới – Tân Hòa Đông; Co.opmart Hòa Bình cạnh ga trên đường Hòa Bình; GO! Phú Thạnh trong vùng tiếp cận đoạn Tân Phú; Đầm Sen Square kề ga ngầm quảng trường Âu Lạc; LOTTE Mart gần ga khu Nhật Tảo – Lý Nam Đế; Hùng Vương Plaza và Vạn Hạnh Mall trên hành lang 3 Tháng 2 – Lý Thái Tổ; Vincom Center Đồng Khởi sát ga ngầm Nhà hát Thành phố; Vinhomes Golden River kề ga ngầm Ba Son.
• Quanh các ga trên cao khu Đông: Vinhomes Central Park cùng tòa Landmark 81 giữa hai ga Văn Thánh và Tân Cảng; Pearl Plaza ở bờ tây, Pearl Center Thảo Điền và Masteri Thảo Điền – T3 ở bờ đông đoạn vượt sông; Vincom Mega Mall Thảo Điền, MM Mega Market An Phú, Estella Place, The Vista An Phú, LUMIÈRE Riverside quanh ga An Phú và ga Rạch Chiếc; Him Lam Phú An gần ga Phước Long; Lavita Charm, Lavita Garden, Chương Dương Home, Saigon Metro Park, chung cư 9 View, Cao Ốc Xanh quanh ga Bình Thái; Vincom Plaza Lê Văn Việt, Saigon Gateway, Co.opmart Xa lộ Hà Nội cạnh ga Thủ Đức; OneHub Saigon trong vùng ga Khu Công nghệ cao; Novaland Golf Park bên đoạn làng đại học; Bến xe Miền Đông mới đối diện ga cuối; Empire City và Thiso Mall Sala bên kia sông đoạn Ba Son.

Nhìn tổng thể, phần ngầm mang lại lợi thế tiếp cận cho các khu vực đã xây dựng kín, nơi không còn chỗ mở rộng đường; còn phần trên cao lại tạo điều kiện cho những khu đất còn dư địa phát triển dọc Xa lộ Hà Nội tổ chức lối đi bộ và bãi trung chuyển ngay dưới chân ga. Khi các ga trung chuyển tại Vĩnh Lộc, Quốc lộ 1A, Ngã Bảy, Bến Thành và Bến xe Suối Tiên hoạt động theo quy hoạch, cả hai nhóm khu vực trên đều nằm trên một chuỗi kết nối liên tục.

Tổng kết

Phân loại ga ngầm và ga trên cao là cách nhanh nhất để hiểu logic thiết kế của tuyến metro số 1 TP.HCM. Cứ ở đâu mặt bằng còn rộng – vùng ruộng và kênh Bình Chánh, hành lang Xa lộ Hà Nội – thì tuyến đi nổi hoặc lên cầu cạn, ga hiện ra thành vòng tròn. Cứ ở đâu nhà cửa phủ kín tới mép đường – Lê Văn Quới, Đầm Sen, quận 10, khu Bến Thành – thì tuyến chui xuống, ga hiện ra thành mảng tô. Hai lần chuyển pha diễn ra ở hai vị trí rất dễ nhớ: khi vượt Quốc lộ 1A ở Bình Tân và khi chạm bờ sông tại Ba Son. Nắm được hai mốc ấy, bạn gần như đã đọc xong bản đồ cao độ của cả chặng dài khoảng 47 km.

Ghi chú quan trọng

• Ga trên cao và ga ngầm tuyến metro số 7 TP.HCM: đoạn nào chìm, đoạn nào nổi?
• Ga nổi hay ga ngầm? Phân loại nhà ga tuyến metro số 3 TP.HCM
• Metro số 4 TP.HCM: đoạn nào đi trên cao, đoạn nào chui ngầm?
• Metro số 6 TP.HCM: đoạn nào chạy trên cao, đoạn nào chui ngầm?
• Bản đồ tuyến metro số 2 TP.HCM: vị trí ga ngầm và ga trên cao