Metro số 6 TP.HCM: đoạn nào chạy trên cao, đoạn nào chui ngầm?

Một tuyến metro vành đai như tuyến số 6 không thể giữ mãi một cao độ. Có lúc nó bay trên đầu đại lộ, có lúc lại phải lặn xuống lòng đất để chui qua vùng nhà san sát. Bài viết này không kể chuyện tuyến đi qua đâu, mà đọc ba mươi khung ảnh vệ tinh theo một câu hỏi khác: chỗ nào tàu nổi lên mặt trời, chỗ nào tàu chìm vào bóng tối, và tại sao tuyến buộc phải đổi pha ở đúng những điểm ấy.

Vì sao một vòng tròn buộc phải lên xuống liên tục

Cao độ của metro không do người thiết kế tùy hứng, mà do mặt đất bên trên quyết định. Nơi có đại lộ rộng và đất trống, tuyến chọn cầu cạn cho rẻ; nơi phố chật và nhà liền kề, tuyến buộc phải đào ngầm để khỏi giải tỏa.

Vòng vành đai của tuyến 6 đi qua đủ mọi loại địa hình đô thị, nên nó phải chuyển pha nhiều lần. Đọc theo trục cao độ, ba mươi khung ảnh chia thành những quãng nổi và quãng chìm khá rõ ràng, gần như tương ứng với mật độ mái nhà bên dưới.

Cửa ngõ phía Đông: quãng trên cao thoáng nhất tuyến

Đoạn mở đầu ở Phú Hữu là nơi tuyến dễ chạy nổi nhất, vì đại lộ rộng và quỹ đất còn nhiều. Nhưng ngay trong vòng cung Thủ Đức, tuyến đã có những điểm phải hạ ngầm để len qua lưới phố cũ.

Ảnh 01: Ga trên cao giữa nút giao Võ Chí Công

Khung mở màn là một nút giao nhiều tầng, nơi đại lộ Võ Chí Công cắt trục Vành đai 2 cùng nhánh cao tốc CT01, CT29 và đường Song Hành. Không gian rộng thênh thang này là điều kiện lý tưởng cho một ga trên cao, và vòng tròn giữa nút chính là ga trung chuyển ấy.

Ảnh 02: Điểm đầu tiên tuyến hạ ngầm bên đại lộ

Tuyến ngược lên Bắc, bám sát Võ Chí Công đoạn còn mang tên Tăng Nhơn Phú, cắt ngang dòng rạch Chiếc. Một ga vẫn nổi giữa mảng xanh, nhưng đây cũng là chỗ đầu tiên xuất hiện một vùng ga ngầm nằm ép sát mặt đại lộ, gần các khu Rio Vista và Riviera Cove.

Ảnh 03: Ga Bình Thái, đầu mối chuyển tàu ở phía Đông

Ga Bình Thái là một điểm nhạy cảm về cao độ, vì phải khớp với tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên chạy trên Xa lộ Hà Nội. Nhãn nhà ga cùng vòng tròn kép hiện rõ bên trục Quốc lộ 52, rồi vạch đỏ đổ chéo về Đông Nam theo hành lang Liên Phường – Dương Đình Hội.

Ảnh 04: Cặp ga ngầm chui dưới lưới phố Phước Long B

Đây là quãng chìm rõ rệt đầu tiên. Vạch đỏ cắt chéo lưới phố dày đặc nên phải đi ngầm, đặt vùng ga thứ nhất tại khu Đường 44 cạnh Cao đẳng Công Thương TP.HCM và đình Phong Phú, vùng thứ hai ngay giao lộ Dương Đình Hội, gần kho DMX, An Thiên Lý và nhà máy Samsung SEHC.

Ảnh 05: Ga nổi giữa nước, ga chìm sát đường

Khung này minh họa hai cao độ song song. Tuyến bị kẹp giữa rạch Chiếc và đại lộ Võ Chí Công; một ga khoanh tròn nổi ngay giữa mảng xanh ngập nước, còn một vùng ga ngầm nép sát mép đại lộ gần Công ty Nhân Lực Topaz, tùy theo bên nào có đất trống hơn.

Ảnh 06: Trở lại ga trên cao ở nút giao ban đầu

Khép vòng cung Bình Thái – Phước Long, tuyến trở lại đúng nút giao Võ Chí Công – Vành đai 2 và nổi lên lần nữa. Ga trung chuyển giữa nút cùng ga nhỏ ở Đường Số 1 lại hiện ra, cho thấy khu đất rộng này luôn phù hợp với kết cấu trên cao trước khi tuyến xuôi Cát Lái.

Xuôi Cát Lái: cầu cạn bám đại lộ và vượt sông

Về hướng cảng biển, đại lộ Võ Chí Công đủ rộng để tuyến giữ nguyên cao độ trên cao suốt chặng. Cao điểm của quãng này là cú vượt sông, nơi cầu cạn phải vươn lên hẳn để bắc qua mặt nước.

Ảnh 07: Cầu cạn vượt cầu Bà Cua

Vẫn ốp mặt đại lộ theo hướng Đông Nam, tuyến giữ dạng cầu cạn khi đi qua vùng ga khu Mega Village cạnh phim trường Sunny Garden, rồi vượt cầu Bà Cua bắc qua sông Rạch Chiếc, chạy ngang Melosa Garden và Gladia Khang Điền. Nhãn depot Hoàn Tường nằm ở rìa dưới khung hình.

Ảnh 08: Ga trên cao cắt trục cảng Đồng Văn Cống

Ở thủ phủ cảng biển, đi trên cao là lựa chọn bắt buộc để tránh dòng container. Vạch đỏ cắt ngang trục Đồng Văn Cống với cây xăng Petrolimex, đại lý VinFast, UBND phường Cát Lái, cầu vượt Mỹ Thủy và Khu công nghiệp Cát Lái 2, đặt ga gần Nguyễn Quang Bật – Đàm Văn Lễ rồi xuyên vùng đầm.

Ảnh 09: Cầu cạn vươn cao qua sông Sài Gòn

Đây là điểm cao nhất của nửa đầu hành trình. Trên bán đảo Thạnh Mỹ Lợi, tuyến để lại hai vùng ga trên cao, một giữa vùng ruộng ven Đường số 22 và một ở khu đình Bình Lợi, rồi cầu cạn vươn cao băng thẳng qua sông Sài Gòn phía thượng lưu cầu Phú Mỹ.

Ảnh 10: Hạ dần vào Khu chế xuất Tân Thuận

Đáp xuống bờ Tây, tuyến hạ thấp dần để đi giữa biển mái nhà xưởng. Hai ga hiện rõ, một sát nhà máy Công ty TNHH Juki Việt Nam, một gần trục Huỳnh Tấn Phát, cũng là nơi tuyến bắt đầu bẻ cong xuống Nam theo hành lang Nguyễn Văn Linh với cao độ thấp hơn hẳn quãng vượt sông.

Nam Sài Gòn và Quận 8: pha chìm đầu tiên của mặt Nam

Sang khu Nam, phố đông và kênh rạch chằng chịt buộc tuyến hạ thấp. Đây là nơi xuất hiện những ga ngầm nằm sâu trong lòng dân cư, xen giữa vài ga vẫn giữ được kết cấu nổi.

Ảnh 11: Ga ngầm len giữa Kênh Tẻ và Nguyễn Thị Thập

Từ góc Khu chế xuất, vạch đỏ uốn một đường cong bám Nguyễn Văn Linh, qua hồ Tân Mỹ rồi bẻ ngang về Tây. Đoạn này tuyến len đúng giữa Kênh Tẻ ở Bắc và Nguyễn Thị Thập ở Nam, không gian hẹp nên vùng ga được đặt ngầm tại khu Đường Số 35 – Đường Số 37.

Ảnh 12: Ga trung chuyển Nguyễn Hữu Thọ khớp tầng với tuyến số 4

Điểm giao với tuyến metro số 4 luôn là chỗ cao độ phải tính kỹ, để hai tuyến chồng tầng cho hành khách đổi tàu. Vòng tròn ga đặt ngay trục Nguyễn Hữu Thọ, cạnh Hoàng Anh Thanh Bình và Sunrise City. Ra khỏi ga, vạch đỏ vượt Rạch Ông Lớn gần cầu Rạch Ông sang Quận 8.

Ảnh 13: Chuỗi ga bám thấp trên Tạ Quang Bửu

Vào Quận 8, tuyến bám trục Tạ Quang Bửu chạy song song kênh Đôi với mật độ ga cao nhất mặt Nam. Ba điểm dừng liền nhau: khu Âu Dương Lân – Nguyễn Thị Tần, Trung tâm thương mại Parc Mall, và khu gần nhà thờ Nam Hải cùng Central Premium, tất cả bám sát cao độ trục đường bên kênh.

Cửa ngõ miền Tây: nổi lên ở bến xe, ga đầu mối Phú Lâm

Quãng chạm hai bến xe lớn có đặc điểm chung là cần không gian rộng cho hành khách chuyển tiếp. Vì thế các ga đầu mối ở đây thường bố trí nổi, dễ tiếp cận từ đường bộ.

Ảnh 14: Ga đầu mối tại Bến xe Quận 8

Vạch đỏ chạm Quốc lộ 50, trục nối Cần Giuộc và Long An, đặt vòng tròn ga ngay Bến xe Quận 8. Một ga đầu mối như vậy cần lối lên xuống thuận tiện với bến xe khách nên ưu tiên kết cấu nổi. Khung hình còn cho thấy chợ Nhị Thiên Đường, khu Bông Sao và chung cư Bông Sao.

Ảnh 15: Cầu cạn vượt kênh Đôi ở Bình Đông

Muốn băng kênh Đôi, tuyến buộc phải nổi lên cầu cạn. Từ Tạ Quang Bửu, vạch đỏ cong lên Bắc qua vùng ga khu UBND phường Bình Đông cạnh rạch Bà Lớn, rồi men đường Lưu Hữu Phước vượt kênh. Đích đến là khu vực cầu Lò Gốm, sát nút giao đại lộ Võ Văn Kiệt và kênh Lò Gốm.

Ảnh 16: Ga trung chuyển tại vòng xoay Phú Lâm

Tuyến chạy thẳng lên theo trục Nguyễn Văn Luông từ ga cầu Lò Gốm tới vòng xoay Phú Lâm. Vòng tròn đỏ lồng vòng vàng cho thấy ga trung chuyển với tuyến metro trên hành lang Kinh Dương Vương – Hồng Bàng. Giữa hai đầu còn vùng ga khu Đường Số 4 – Bình Phú, gần Bến xe Miền Tây.

Vòng cung Bắc: pha ngầm sâu nhất qua Đầm Sen và Tân Phú

Đây là quãng chìm dài nhất tuyến. Vùng Tân Phú – Tân Bình có mật độ nhà liền kề vào loại cao nhất thành phố, nên tuyến gần như không còn lựa chọn nào ngoài đào ngầm.

Ảnh 17: Ga nổi bên Đầm Sen, ga ngầm Lương Thế Vinh

Khung hình xanh nhờ công viên nước Đầm Sen và quảng trường Âu Lạc. Vạch đỏ chạy dọc đường Hòa Bình với ga khoanh tròn ở khu Co.opmart Hòa Bình – Tô Hiệu còn nổi, rồi tới vùng ga ngầm khu Lương Thế Vinh – Lê Quát cạnh Bệnh viện Chuyên khoa Ngoại Thần kinh. Kênh Tân Hóa uốn theo tuyến.

Ảnh 18: Hai ga ngầm dưới biển mái nhà Tân Phú

Không đoạn nào dày nhà bằng đây, và đó là lý do tuyến đi ngầm hoàn toàn. Vạch đỏ len theo trục Đoàn Hồng Phước và hành lang kênh Tân Hóa cũ, đặt hai vùng ga ngầm: một tại khu Phú Thọ Hòa – Nguyễn Sơn cạnh GO! Phú Thạnh và UBND phường Tân Phú, một ở khu Thống Nhất – Bàu Cát.

Ảnh 19: Ga chuyển tàu tại nút Bà Quẹo

Tại nút Tân Kỳ Tân Quý – Trường Chinh thuộc khu Bà Quẹo, vòng tròn đỏ lồng vạch hồng cho thấy ga trung chuyển với tuyến metro số 2 Bến Thành – Tham Lương. Một ga nữa nằm ở khu Âu Cơ – Ba Vân. Cao độ ở đây phải ăn khớp hai tuyến trước khi vạch đỏ bẻ về Đông Bắc.

Mặt Bắc và khép vòng: nổi lại để bám đại lộ và vượt sông

Ra khỏi vùng lõi đặc, tuyến nổi trở lại để bám các đại lộ rộng và thực hiện cú vượt sông thứ hai, trước khi khép vòng ở đúng ga Bình Thái đã đi qua.

Ảnh 20: Cầu cạn ôm mép sân bay Tân Sơn Nhất

Toàn cảnh Tân Sơn Nhất choán nửa trên khung hình với đường băng, sân đỗ và Terminal 3 mới. Vạch đỏ ôm mép Nam sân bay theo hành lang cầu vượt nhà ga T3, đặt hai vùng ga: một gần khu Hoàng Hoa Thám, một cạnh ga hàng hóa Tân Sơn Nhất trên đường Phan Thúc Duyện.

Ảnh 21: Ga trung chuyển ở vòng xoay Nguyễn Kiệm

Rời sân bay, vạch đỏ theo trục Hồng Hà – Bạch Đằng chạy dọc rìa công viên Gia Định. Vòng tròn lớn ở khu vòng xoay Nguyễn Kiệm – Nguyễn Thái Sơn đánh dấu một ga trung chuyển quan trọng, gần Bệnh viện Quân y 175 và Co.opmart Nguyễn Kiệm. Nhãn Ga Gò Vấp của đường sắt cũng hiện gần đó.

Ảnh 22: Cầu cạn bám đại lộ Phạm Văn Đồng

Đại lộ Phạm Văn Đồng với làn đường vàng rực là trục xương sống mặt Bắc, đủ rộng cho cầu cạn chạy dọc. Vạch đỏ ốp sát đại lộ, đi qua vùng ga khu Nguyễn Hồng – Trần Quốc Tuấn gần giao Phan Văn Trị, rồi hướng tới ga ở khu Lương Ngọc Quyến ngay đầu cầu Bình Lợi, cạnh Đại học Văn Lang.

Ảnh 23: Cầu cạn vượt sông Sài Gòn tại Bình Lợi

Tuyến băng sông Sài Gòn lần thứ hai, chạy song hành cầu Bình Lợi, nơi hội tụ cả đường bộ lẫn đường sắt quốc gia. Bờ Tây có ga ở khu Lương Ngọc Quyến cạnh chùa Diệu Pháp với sông Vàm Thuật; bờ Đông, vòng tròn lớn ôm khu ga Bình Triệu tại giao điểm Quốc lộ 13 và Kha Vạn Cân.

Ảnh 24: Ba ga đoạn Hiệp Bình giữ cao độ trên cao

Qua sông, tuyến bám hành lang Phạm Văn Đồng – Kha Vạn Cân xuyên vùng Hiệp Bình Chánh và Hiệp Bình Phước. Ba điểm ga liên tiếp giữ cao độ trên cao: một tại Đường số 47 gần Gigamall, một ở khu chùa An Lạc trên Kha Vạn Cân, và một ngay đầu cầu Gò Dưa nơi rạch Gò Dưa đổ ra sông.

Ảnh 25: Hai vạch đỏ, hai cao độ khác nhau

Khung hình có tới hai vạch đỏ ở hai cao độ. Vòng vành đai chạy thấp theo hành lang Kha Vạn Cân – cầu Gò Dưa, với các ga ở đầu cầu, khu Trường Thọ cạnh rạch Thủ Đức và Đường Số 7. Nhánh Bắc cắt chéo góc trên qua khu Linh Đông, kèm một ga nhỏ bên rạch Thủ Đức.

Ảnh 26: Đường cong khép vòng về ga Bình Thái

Từ khu Trường Thọ với ga ở Đường Số 7, vạch đỏ vẽ một đường cong lớn qua cụm cảng ICD Sotrans và ICD Transimex, ngang nhà máy Nhiệt điện Thủ Đức cùng nhà máy Thép Thủ Đức, rồi nhập về ga Bình Thái trên Quốc lộ 52, khớp lại đúng cao độ khung hình mở đầu.

Nhánh Bắc: từ ga trên cao Bình Thái lên Sóng Thần

Nhánh rẽ lên phía Bắc chủ yếu đi qua vùng chuyển tiếp giữa phố và vườn, nơi quỹ đất còn tương đối, nên phần lớn giữ được kết cấu nổi cho tới đầu mối hàng hóa cuối tuyến.

Ảnh 27: Nhánh Bắc tách khỏi ga trung chuyển Bình Thái

Đặt điểm tách nhánh tại một ga trung chuyển giúp hành khách đổi hướng ngay tại chỗ. Từ vòng tròn ga Bình Thái ở góc dưới, vạch đỏ đi qua ga Lavita Charm rồi cắt chéo về Tây Bắc, ngang một ga nhỏ bên rạch Thủ Đức và len giữa vùng trũng xanh Linh Đông. Phía Đông là chợ Thủ Đức và nhà ga Thủ Đức.

Ảnh 28: Hai ga đoạn Linh Đông – Tam Bình

Nhánh Bắc đi qua vùng chuyển tiếp Linh Đông – Tam Bình, nơi đô thị và vườn tược đan xen quanh rạch Gò Dưa cùng chuỗi hồ câu, sân bóng. Hai nhà ga hiện rõ: một tại khu Hẻm 39 Linh Đông gần TECCO Tower, một trên đường Tam Bình. Vạch đỏ vượt qua đại lộ Phạm Văn Đồng ở đoạn này.

Ảnh 29: Ga nút giao Gò Dưa trên Quốc lộ 1

Vạch đỏ chạy thẳng theo trục Bắc – Nam qua phường Tam Bình, đặt nhà ga ngay khu nút giao Gò Dưa, nơi Quốc lộ 1 mang ký hiệu AH17 giao đường Gò Dưa và tuyến tránh. Bên trái hiện nhãn Chợ đầu mối Thủ Đức; góc trên khung hình đã thấy tên ga Sóng Thần.

Ảnh 30: Điểm cuối tại khu vực ga Sóng Thần

Khung hình cuối cho thấy vạch đỏ chạy dọc trục Độc Lập, ngang khu Bộ Tư lệnh Quân đoàn 4, kẹp giữa Khu công nghiệp Bình Chiểu cùng giáo xứ Bình Chiểu bên trái và Khu công nghiệp Sóng Thần 1 với Gemadept Logistics, Hansoll Vina bên phải. Điểm kết nằm ở khu vực ga Sóng Thần, cạnh bãi hàng An Bình.

Các dự án và khu vực hưởng lợi từ tuyến metro số 6

Nhìn theo cao độ, các khu vực hưởng lợi cũng chia thành hai nhóm: nơi tuyến nổi thì ga dễ thấy, dễ vào; nơi tuyến ngầm thì cửa ga khiêm tốn nhưng phục vụ đúng vùng dân cư đông đặc nhất.

• Cạnh những ga trên cao và cầu cạn: Rio Vista, Riviera Cove, Mega Village, Melosa Garden Khang Điền, Gladia Khang Điền, Sunrise City, Gigamall, Lavita Charm, TECCO Tower.
• Cạnh những ga ngầm trong lòng phố: khu dân cư An Thiên Lý, Co.opmart Hòa Bình, GO! Phú Thạnh, khu Bàu Cát, cùng vùng Phú Thọ Hòa – Nguyễn Sơn đông đúc.
• Cạnh các ga đầu mối nổi: Bến xe Quận 8, Bến xe Miền Tây, chợ đầu mối Thủ Đức, Khu công nghiệp Bình Chiểu và Sóng Thần 1.

Việc một khu vực nằm cạnh ga nổi hay ga ngầm ảnh hưởng tới cách người dân tiếp cận: ga trên cao thường có quảng trường và bãi đỗ rộng, còn ga ngầm chủ yếu gom khách đi bộ từ các con hẻm chật quanh đó. Cả hai kiểu đều mở thêm một cửa vào mạng lưới cho vùng vốn xa metro.

Tổng kết

Đọc tuyến metro số 6 theo trục cao độ, có thể thấy một quy luật khá gọn: tuyến nổi lên nơi đại lộ rộng và đất trống, rồi chìm xuống nơi phố dày và nhà san sát. Những quãng trên cao rơi vào cửa ngõ Phú Hữu, hành lang Cát Lái, các cú vượt sông và đại lộ Phạm Văn Đồng; những quãng ngầm tập trung ở Phước Long B, Quận 7 và đặc biệt là vùng Đầm Sen – Tân Phú đông đúc bậc nhất. Chính sự đổi pha liên tục ấy giúp một vòng tròn dài luồn qua đủ loại địa hình đô thị mà vẫn giữ được mạch chạy liền, đồng thời khớp cao độ tại từng điểm giao với tuyến 1, tuyến 2 và tuyến 4.

Ghi chú quan trọng

• Metro số 4 TP.HCM: đoạn nào đi trên cao, đoạn nào chui ngầm?
• Metro số 9 TP.HCM đi ngầm hay trên cao? Phân loại ga theo cao độ
• Ga nổi hay ga ngầm? Phân loại nhà ga tuyến metro số 3 TP.HCM
• Ga trên cao hay ga ngầm? Phân loại nhà ga tuyến metro số 5 TP.HCM
• Bản đồ tuyến metro số 2 TP.HCM: vị trí ga ngầm và ga trên cao