Metro số 9 TP.HCM đi ngầm hay trên cao? Phân loại ga theo cao độ

Một tuyến metro hiếm khi chạy suốt ở cùng một cao độ. Tuyến số 9 cũng vậy: có đoạn nổi lên trên cao, có đoạn bám sát mặt đất, và có đoạn phải lặn hẳn xuống lòng thành phố. Bài này đọc lại 30 khung ảnh vệ tinh theo tiêu chí cao độ thay vì theo địa danh, để thấy tuyến chuyển pha ở đâu và vì sao lại chuyển.

Vì sao một tuyến metro phải đổi cao độ nhiều lần

Nguyên tắc rất đơn giản: nơi nào còn quỹ đất và ít nhà cửa, tuyến đi nổi cho rẻ; nơi nào phố xá dày đặc, tuyến phải chui xuống để không phá vỡ mặt đất. Trên bản đồ KML, mảng tô hồng đậm là dấu hiệu của một ga ngầm, còn vòng tròn thường ứng với ga nổi hoặc mặt đất.

Nhờ quy ước đó, chỉ cần lướt qua thứ tự các ký hiệu là đã đọc được nhịp lên xuống của cả tuyến. Đầu và cuối tuyến gần như toàn vòng tròn, còn khúc giữa xuyên nội đô lại dày đặc mảng hồng. Ba mươi khung dưới đây sắp đúng theo nhịp ấy.

Đoạn trên cao đầu tuyến: Bình Triệu và cú vượt sông

Ba khung mở màn nằm trọn ở phần tuyến đi nổi. Đây là nơi tuyến còn dựa được vào hành lang hạ tầng rộng, chưa cần chui xuống đất, nên chi phí và kỹ thuật đều nhẹ nhàng nhất cả hành trình.

Ảnh 01: Ga đầu tuyến nổi trên nút giao Bình Triệu

Điểm đầu nằm ở khu ga Bình Triệu, nơi Quốc lộ 13, đại lộ Phạm Văn Đồng và Kha Vạn Cân cùng hội tụ. Đường Kha Vạn Cân chạy kèm đường sắt hiện hữu cho thấy tuyến khởi hành trên một dải hạ tầng rộng, rất thuận cho kết cấu đi nổi.

Ảnh 02: Đoạn cầu cạn băng sông Sài Gòn

Vượt một dòng sông rộng gần như bắt buộc phải đi trên cao. Tuyến cắt ngang sông Sài Gòn tại hành lang cầu Bình Lợi, nơi đã có cầu Phạm Văn Đồng và cầu đường sắt. Chạm bờ Tây, vạch hồng vào đất Bình Thạnh quanh Hẻm 440 Nơ Trang Long và Vũ Ngọc Phan.

Ảnh 03: Ga mặt đất cuối cùng trước khi hạ ngầm

Vòng tròn ở giao Nguyễn Xí với Nơ Trang Long, kề Bệnh viện Đa khoa Gia Định và UBND phường Bình Lợi Trung, là ga còn ở cao độ mặt đất. Sau khi vượt cầu Băng Ky và rạch Lăng, tuyến bắt đầu chuẩn bị cho pha đi xuống lòng đất.

Điểm chuyển pha: tuyến lặn xuống lòng Bình Thạnh

Từ đây mảng hồng đậm bắt đầu xuất hiện, báo hiệu tuyến chuyển sang cao độ ngầm. Lý do rất rõ trên ảnh: nhà cửa Bình Thạnh san sát, hẻm nhỏ chằng chịt, không còn dải đất trống nào để dựng trụ cầu cạn.

Ảnh 04: Ga ngầm đầu tiên ở Phan Văn Trị

Mảng hồng ở chỗ Nơ Trang Long gặp Phan Văn Trị và Chu Văn An là ga ngầm đầu tiên. Bao quanh là Lê Quang Định, Nguyễn Văn Đậu, Bùi Đình Túy, cơ sở 2 Trường Đại học Văn Lang và chùa Pháp Vân, tất cả đều là khu xây dựng kín mít.

Ảnh 05: Ga nổi và ga ngầm chung một khung

Khung này minh họa đúng lúc tuyến đang ở cả hai cao độ: vòng tròn ga trung chuyển tại UBND phường Bình Thạnh trên Phan Đăng Lưu, cạnh chợ Bà Chiểu, và mảng hồng ga ngầm ở khu hẻm 82 Lê Văn Duyệt, sau khi tuyến đi ngang Bệnh viện Bình Thạnh.

Ảnh 06: Chui dưới cầu Bông vào Đa Kao

Khác đoạn vượt sông đầu tuyến, lần vượt kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè này diễn ra dưới lòng đất tại khu cầu Bông. Tuyến chạm vùng giáp ranh Quận 1 với Nguyễn Huy Tự, Đinh Tiên Hoàng, chùa Ngọc Hoàng, rồi nhập ngầm vào trục Võ Thị Sáu.

Đáy ngầm xuyên lõi trung tâm và cụm Ga Sài Gòn

Đây là đoạn sâu nhất và cũng dày ga ngầm nhất. Lõi Quận 3, Quận 10 và Quận 11 có giá trị đất cao, mặt bằng gần như không còn, nên tuyến giữ nguyên cao độ ngầm để chui bên dưới cả một mạng phố cổ.

Ảnh 07: Ga ngầm Trương Định dưới lưới bàn cờ Quận 3

Mảng hồng ga ngầm ở khu Trương Định nằm dưới trục Võ Thị Sáu, giữa lưới bàn cờ Pasteur, Phạm Ngọc Thạch, Trần Quốc Thảo, Lê Quý Đôn, Bà Huyện Thanh Quan. Quanh đó là Viện Pasteur, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và Trường THPT Lê Thị Hồng Gấm.

Ảnh 08: Đường ngầm cong về đầu mối Hòa Hưng

Đi ngầm cho phép tuyến vẽ một cung rộng cắt chéo ô phố qua Nguyễn Thông, Kỳ Đồng, Trần Quốc Thảo, xuyên khu Trần Văn Đang và rạch Bùng Binh, thẳng về Ga Sài Gòn ở Hòa Hưng mà không phải men theo bất kỳ con đường nào.

Ảnh 09: Ga ngầm trung chuyển ôm Ga Sài Gòn

Vòng tròn ga trung chuyển lớn ôm chợ Hòa Hưng và bãi đường sắt Ga Sài Gòn, nơi tuyến số 9 cắt trục Cách Mạng Tháng Tám, hành lang tuyến metro số 2. Đặt ga ngầm ở đây giúp hai tuyến khác cao độ vẫn kết nối được với nhau.

Ảnh 10: Ga ngầm dưới trục Tô Hiến Thành

Trên trục Tô Hiến Thành, mảng hồng ở chỗ giao đường Đồng Nai lại là một ga ngầm nữa. Mốc nhận diện gồm khối bát giác Trại giam Chí Hòa phía Đông, chung cư Kingdom 101 và Nhà Thiếu nhi Quận 10, tất cả nằm trên tuyến phố kín.

Ảnh 11: Ga nổi trở lại ở nút Lữ Gia

Vòng tròn ga tại giao Lữ Gia với Lý Thường Kiệt, sát Trường Đại học Bách Khoa TP.HCM, là một điểm ở cao độ mặt đất xen giữa chuỗi ga ngầm. Từ đây tuyến uốn cung rộng ôm Nhà thi đấu Phú Thọ, sân vận động Phú Thọ và Saigon Cricket Ground.

Ảnh 12: Lại hạ ngầm khi nhập trục Âu Cơ

Qua vòng xoay Lê Đại Hành, tuyến nhập Âu Cơ và lập tức hạ ngầm: mảng hồng ở khu Âu Cơ giao Trịnh Đình Trọng, gần chỗ gặp Lạc Long Quân. Nhãn Jollibee 268 Âu Cơ và Công ty Dệt May Đông Á giúp định vị điểm chuyển pha.

Vẫn dưới lòng đất qua Tân Bình và Tân Phú

Suốt trục Âu Cơ và đầu Tân Kỳ Tân Quý, tuyến duy trì cao độ ngầm. Đây là dải dân cư và thương mại sầm uất bậc nhất khu Tây, nơi mọi mét vuông mặt đất đều đã có công trình, buộc tuyến phải luồn bên dưới.

Ảnh 13: Đường ngầm thẳng qua phường Tân Phú

Ở đoạn thẳng theo Âu Cơ qua phường Tân Phú, tuyến giữ nguyên cao độ ngầm dưới trục đường. Trên mặt là UBND phường, Công an phường, siêu thị Bách hóa XANH, còn phía Đông trên Lạc Long Quân là chùa Giác Lâm cổ kính và chùa Phật Bảo.

Ảnh 14: Ga ngầm phục vụ khu Bàu Cát

Mảng hồng ở chỗ Âu Cơ giao Hồng Lạc và Đồng Đen là ga ngầm phục vụ khu Bàu Cát. Chuỗi đường Bàu Cát 1 đến 8 tỏa nan quạt, cùng Galaxy Cinema Tân Bình, Tops Market Âu Cơ và chợ Bà Hoa, là bằng chứng cho mật độ buộc tuyến đi ngầm.

Ảnh 15: Điểm cắt ngầm dưới Trường Chinh ở Bà Quẹo

Tuyến cắt qua Trường Chinh tại khu Bà Quẹo, nhận ra nhờ trạm biến thế khu vực. Vì Trường Chinh là hành lang tuyến metro số 2 Bến Thành – Tham Lương, điểm cắt ngầm này mang ý nghĩa trung chuyển. Phía Bắc là trục Cộng Hòa với cụm văn phòng Etown.

Ảnh 16: Ga ngầm khu Sơn Kỳ trên Tân Kỳ Tân Quý

Rời Âu Cơ, tuyến nhập Tân Kỳ Tân Quý mà vẫn ở cao độ ngầm. Mảng hồng ở khu Đường số 7 thuộc Sơn Kỳ, định vị bằng nhãn NET 269 Tân Kỳ Tân Quý và Siêu thị Điện máy Nội thất Chợ Lớn. Phía Bắc, Cộng Hòa gặp Trường Chinh gần CGV Pandora.

Ảnh 17: Hai ga ngầm liền kề cạnh Celadon

Khung này có hai mảng hồng: một ở khu Đường số 11, một ở chỗ giao Dương Văn Dương. Đây là cụm ga ngầm cuối, phục vụ đại đô thị Celadon City Tân Phú với AEON MALL Tân Phú Celadon, Decathlon, UNIQLO và nhà sách FAHASA.

Ảnh 18: Đoạn dốc chuẩn bị trồi lên mặt đất

Tuyến chia tay Tân Kỳ Tân Quý bằng cung cong lớn để nhập Hương lộ 3 hướng Bắc, bước vào Bình Hưng Hòa thuộc quận Bình Tân. Góc phải khung vẫn còn mảng hồng ở nút Dương Văn Dương, còn phía Bắc là chung cư Ruby Celadon và Diamond Brilliant Celadon City.

Trồi lên mặt đất ở cửa ngõ phía Tây

Qua khỏi Celadon, cảnh quan loãng dần, mảng hồng biến mất và thay bằng vòng tròn. Đó là dấu hiệu tuyến đã trở lại cao độ mặt đất hoặc trên cao, khi quỹ đất trống bắt đầu xuất hiện trở lại ở vùng ven.

Ảnh 19: Ga mặt đất đầu tiên sau đoạn ngầm

Ký hiệu đổi hẳn: thay vì mảng hồng, một vòng tròn ga xuất hiện tại chỗ Đường 26/3 gặp Kênh 19/5, sát chung cư Emerald cùng Starbucks, KOI Thé của Celadon Boulevard. Phía Bắc là khu công nghiệp Tân Bình với lưới đường CN và Trường THCS & THPT Trí Đức.

Ảnh 20: Cầu cạn vượt Quốc lộ 1 ở Gò Mây

Vượt một trục quốc lộ lớn lần nữa cần đi trên cao. Tuyến cắt Quốc lộ 1 tại khu cầu Bến Cát 1 và Gò Mây, với nhãn đường Lê Đức Anh và Phạm Đăng Giảng làm mốc. Vòng tròn nhà ga nằm phía Tây quốc lộ, khu Đường 14.

Ảnh 21: Ga mặt đất giữa khu dân cư Vĩnh Lộc

Tuyến chạy dọc Đường 14 xuyên khu dân cư Vĩnh Lộc thuộc phường Bình Hưng Hòa B, giữ cao độ mặt đất. Trên ảnh có chùa Phước Hòa, trục Bình Thành, các Đường Số 3 và Số 5, cùng vòng tròn ga khu 507 Nguyễn Thị Tú ở góc Tây Bắc.

Ảnh 22: Ga nút Nguyễn Thị Tú trước cú ngoặt xuống Nam

Vòng tròn ga ở chỗ Nguyễn Thị Tú gặp Hương lộ 80, quanh đó là dãy phố 507 Nguyễn Thị Tú. Phía Bắc có chung cư Vĩnh Lộc A, khách sạn Thảo Nguyên 2 và kho dược Hoa Linh. Từ ga này tuyến cong xuống phía Nam, vẫn giữ mặt đất.

Đoạn trên cao và mặt đất thênh thang về An Hạ

Tám khung cuối nằm trọn trong pha cao độ nổi. Vùng ven Bình Chánh nhiều ruộng vườn và kênh mương, quỹ đất rộng, nên tuyến giữ mặt đất hoặc trên cao suốt chặng để tiết kiệm tối đa chi phí xây dựng.

Ảnh 23: Ga mặt đất trên trục Liên ấp 2-6

Tuyến chạy gần như thẳng theo trục Liên ấp 2-6 của xã Vĩnh Lộc A ở cao độ mặt đất. Vòng tròn ga gần Hồ bơi Vĩnh Lộc, khu vui chơi giải trí và siêu thị Bách hóa XANH. Trên ảnh còn có Quách Điêu, Phạm Thị Nghĩ, chùa Pháp Chiếu và chùa Huệ Đức.

Ảnh 24: Hai ga nổi trong một khung

Hai vòng tròn ga ở hai đầu khung đều là ga nổi: một ở khu Liên Ấp 234, một ở khu hồ bơi Vĩnh Lộc. Xen giữa là các nhãn đường Rạch Cầu Suối, Bộ Đội An Điền, Sư Đoàn 9 cùng trường Mầm non Vành Khuyên, đặc trưng cảnh quan thưa của vùng ven.

Ảnh 25: Ga nổi cạnh Tu viện Hội Phước

Vòng tròn ga ở chỗ đường Kênh Trung Ương gặp đường Bộ Đội An Điền, cạnh Tu viện Hội Phước và sân bóng kiêm pickleball Phú Hiệp. Ở cao độ nổi, tuyến cắt chéo lưới ô vuông vùng ven qua các nhãn Liên ấp 2-3-4 và Liên Ấp 234 rải rác.

Ảnh 26: Cầu cạn băng vùng ruộng vườn

Từ khung này, màu xanh nông nghiệp lấn át với ruộng rau, ao cá, vườn cây chia ô. Vòng tròn ga nằm cạnh tuyến kênh thẳng phía Tây, gần nhãn Hồ câu Bộ Đội, đúng chỗ tuyến cắt qua trục kênh và đường nội đồng ở cao độ nổi.

Ảnh 27: Đoạn thẳng dài trên cao xuyên cánh đồng

Khung gần như chỉ còn màu xanh đồng ruộng với các thửa canh tác dài song song và kênh mương thẳng tắp. Tuyến cắt chéo cả khung bằng một đường thẳng dài, đoạn trên cao thông thoáng nhất hành trình. Vòng tròn ga đặt ở điểm giao trục đường và kênh phía Đông.

Ảnh 28: Cung nổi tiếp cận kênh An Hạ

Vạch hồng vẽ cung lớn ở cao độ nổi để tiếp cận trục đường Thanh Niên chạy dọc kênh An Hạ, thuộc xã Phạm Văn Hai. Ven kênh là chùa Liên Hoa, khu nội trú An Hạ, công ty bao bì Pachem Việt Nam. Góc trên có nhãn cầu Kênh K6 VĐ3 của Vành đai 3.

Ảnh 29: Đoạn nổi song song cụm nhà máy

Đoạn này tuyến chạy song song kênh An Hạ theo đường Thanh Niên hướng Nam, giữ cao độ nổi. Vòng tròn ga nằm ở đầu khung, khu Cafe K3 và nhà may Thúy. Bờ Tây kênh là Dai Dung Corporation, Công ty CP Nova B&C, Redsun International và bao bì Phúc Thịnh.

Ảnh 30: Ga cuối trên cao ở An Hạ

Vạch hồng dừng ở cao độ nổi trên trục đường Thanh Niên cạnh kênh An Hạ, nơi có Trường Tiểu học An Hạ, trường Mẫu giáo Song Nhi, chợ hải sản 68 và trạm xăng dầu Kim Anh. Phía Tây là Đại Dũng An Hạ Factory cùng dải kho xưởng, phía Đông là đồng ruộng.

Các dự án và khu vực hưởng lợi từ tuyến metro số 9

Xếp theo cao độ, các khu vực nằm gần nhà ga rơi vào ba nhóm rất rõ:

• Quanh các ga nổi đầu tuyến: khu ga Bình Triệu, khu dân cư Nơ Trang Long và Vũ Ngọc Phan, Bệnh viện Đa khoa Gia Định.
• Quanh các ga ngầm lõi trung tâm: chợ Bà Chiểu, Bệnh viện Bình Thạnh, khu Đa Kao với chùa Ngọc Hoàng, Viện Pasteur, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Đại học Kinh tế TP.HCM, đầu mối Ga Sài Gòn và chợ Hòa Hưng, chung cư Kingdom 101, Nhà Thiếu nhi Quận 10, Trường Đại học Bách Khoa TP.HCM, cụm Nhà thi đấu Phú Thọ, khu Bàu Cát và chợ Bà Hoa, Celadon City Tân Phú với AEON MALL Tân Phú Celadon.
• Quanh các ga nổi cuối tuyến: khu công nghiệp Tân Bình, chung cư Emerald, khu dân cư Vĩnh Lộc và chung cư Vĩnh Lộc A, cụm nhà máy Đại Dũng và Nova B&C ven kênh An Hạ.

Cách phân nhóm này cho thấy giá trị của từng đoạn khác nhau. Các ga ngầm phục vụ lõi hành chính, y tế và thương mại đắt đỏ, nơi tuyến phải chui xuống để tồn tại. Các ga nổi lại gắn với vùng đang mở rộng, nơi đất còn rộng và chi phí xây dựng nhẹ hơn nhiều.

Tổng kết

Đọc theo cao độ, tuyến metro số 9 hiện ra như một đường cong ba pha: nổi lên ở Bình Triệu và cú vượt sông, lặn xuống suốt lõi Bình Thạnh – Quận 1 – Quận 3 – Quận 10 – Quận 11 – Tân Bình – Tân Phú, rồi trồi lại mặt đất từ cửa ngõ Bình Tân để chạy trên cao về An Hạ. Mỗi lần chuyển pha đều trùng đúng chỗ mật độ đô thị thay đổi: đông thì đi ngầm, thưa thì đi nổi. Nhìn nhịp lên xuống ấy, người đọc hiểu vì sao chi phí và kỹ thuật của tuyến lại dồn cả vào khúc giữa.

Ghi chú quan trọng

• Bản đồ tuyến metro số 1 TP.HCM: vị trí ga ngầm và ga trên cao
• Ga trên cao và ga ngầm tuyến metro số 7 TP.HCM: đoạn nào chìm, đoạn nào nổi?
• Bản đồ tuyến metro số 2 TP.HCM: vị trí ga ngầm và ga trên cao
• Metro số 4 TP.HCM: đoạn nào đi trên cao, đoạn nào chui ngầm?
• Ga trên cao và đoạn đi ngầm của tuyến metro số 8 TP.HCM