Ga trên cao và đoạn đi ngầm của tuyến metro số 8 TP.HCM

Một tuyến metro dài gần 48,5 km không thể giữ mãi một cao độ. Khi mặt đất còn rộng, tàu chạy trên cầu cạn hoặc sát mặt đất cho rẻ; khi phố xá ken đặc, tuyến buộc phải chui xuống lòng đất. Bài này thử đọc ba mươi khung ảnh vệ tinh của tuyến số 8 dưới con mắt cao độ, xem đoạn nào hợp với ga trên cao và đoạn nào gần như bắt buộc phải đi ngầm.

Vì sao một tuyến metro phải đổi pha cao độ

Nguyên tắc rất giản dị: mật độ nhà cửa trên ảnh vệ tinh càng dày thì chi phí giải phóng mặt bằng cho cầu cạn càng đắt. Vùng ven còn ruộng, còn kênh thì để tàu chạy trên cao là kinh tế nhất, vừa dễ vượt sông vừa ít va chạm nhà dân hai bên.

Ngược lại, khi tuyến chạm tới lõi bốn quận trung tâm, nơi ảnh vệ tinh gần như kín mái nhà, phương án hợp lý gần như chỉ còn là hạ xuống đi ngầm. Dưới đây ta lần theo từng khung để thấy điểm nào cảnh quan đổi, và cũng là nơi cao độ tuyến có khả năng đổi theo.

Pha vùng ven Củ Chi: đất rộng, hợp với đường trên cao

Năm khung đầu trải trên đất Củ Chi, nơi ảnh còn nhiều mảng xanh hơn mái tôn. Đây là quãng lý tưởng để tàu chạy trên cầu cạn, bởi hai bên hành lang còn ruộng vườn và các trục đường tỉnh vốn đã rộng sẵn.

Ảnh 01: Điểm đầu thoáng đãng bên sông Sài Gòn

Điểm khởi đầu nằm ở dải giáp ranh Hòa Phú và Bình Mỹ thuộc Củ Chi, sát khúc cong sông Sài Gòn. Bờ đối diện là đường Nguyễn Văn Cừ cùng khu biệt thự Chánh Mỹ, còn Tỉnh lộ 8 cắt ngang khung. Đất còn thoáng nên hạ tầng trên cao dễ bố trí.

Ảnh 02: Hành lang Bến Than đủ rộng cho cầu cạn

Khung hai cho thấy tuyến bám đường Bến Than nối Tỉnh lộ 8 với Tân Thạnh Đông. Mé Tây là Khu công nghiệp Cơ khí Ô tô với nhà máy SAMCO, Daehan Motors và mạng đường Huỳnh Minh Mương của xã Hòa Phú; mé Đông là chuỗi xưởng lớn. Hành lang công nghiệp thoáng, thuận cho tuyến trên cao.

Ảnh 03: Ga chợ Sáng đặt sát mặt đất

Vòng tròn ga đầu tiên rơi đúng khu chợ Sáng Bến Than của xã Tân Thạnh Đông, quanh đó có chùa Long Nam, trung tâm sát hạch lái xe cùng hẻm 77 và hẻm 176. Dân cư đã dày hơn hai khung trước nhưng vẫn còn khoảng trống cho một nhà ga trên cao.

Ảnh 04: Nhập Tỉnh lộ 15, giữ cao độ ổn định

Từ đây tuyến nhập hành lang Tỉnh lộ 15 và chạy thẳng xuống Nam. Phía Tây có chùa Từ Giác và Trường THCS Tân Thạnh Đông 2, phía Đông là lưới đường 107, 111 và Võ Văn Bích. Một ga nằm ở khu cầu Tân Thạnh Đông, cạnh cánh đồng diều còn nhiều đất trống.

Ảnh 05: Quãng cuối Củ Chi vẫn trên cao

Khung năm ghi lại quãng tiễn biệt Củ Chi. Vạch tuyến ôm Tỉnh lộ 15, một bên là ruộng và vườn cây, một bên là dải nhà Bình Mỹ dọc Võ Văn Bích. Ga được khoanh gần Công ty bao bì Visunpack, ngay trước khi tuyến chạm kênh Xáng, cảnh quan chưa buộc phải đổi cao độ.

Kênh rạch Hóc Môn: trên cao để dễ vượt nước

Ba khung tiếp theo là vùng kênh và đồng ruộng của Hóc Môn. Ở đây tàu chạy trên cao là hợp lý nhất, bởi cầu cạn vừa băng kênh Xáng gọn gàng, vừa cắt chéo qua đồng mà không cần đào phá gì bên dưới.

Ảnh 06: Băng kênh Xáng bằng cầu cạn

Trước cầu Xáng, tuyến tách khỏi Tỉnh lộ 15 và bẻ cong về Đông Nam men mặt kênh, nơi có bãi cát đá Minh Mẫn ven bờ. Một vòng tròn ga nằm cạnh cụm dân cư ấp Tân Hòa xã Tân Hiệp, kèm một vị trí ga lớn hơn gần đó, đều thuận cho kết cấu trên cao.

Ảnh 07: Cầu cạn cắt chéo đồng Đông Thạnh

Ga khoanh kép tại Cầu Sáng bên bờ kênh Xáng nổi bật ở khung này, khu vực nhiều hồ câu cá giải trí. Từ đó tuyến kéo một đường chéo dài xuyên ruộng lúa và ao trũng xã Đông Thạnh, gần như không bám đường sẵn có, một lợi thế rõ của phương án trên cao.

Ảnh 08: Cắt Đặng Thúc Vịnh trước khi phố dày lên

Đường chéo tiếp tục xuyên khu dân cư nam Đông Thạnh rồi cắt ngang Đặng Thúc Vịnh, trục dọc quan trọng phía Đông Hóc Môn, ở đoạn gần chùa Phước Quang. Ga được khoanh cạnh Công ty MDF Thái Lê và Quang Sơn Auto, gom khách từ lưới đường Tổ 91, Tổ 97 còn thưa nhà.

Quận 12: cầu cạn len giữa đô thị đông dân

Năm khung của chặng này cho thấy ảnh vệ tinh đổi tông: mảng xanh nhường chỗ cho hàng vạn mái nhà. Tuyến vẫn còn nhiều khả năng đi trên cao, nhưng hành lang bắt đầu chật, ga phải khéo chọn chỗ để hạ trụ.

Ảnh 09: Hai ga lớn ở cửa ngõ Quận 12

Khung chín có hai vòng tròn ga cỡ lớn: một tại Cụm công nghiệp Quang Trung chỗ giao Hương lộ 80B, một ở khu hẻm 567 Lê Văn Khương gần chùa Pháp Thanh và cầu Dừa. Giữa hai điểm, tuyến chạy gần như thẳng hướng Tây Đông, một đoạn dễ dựng cầu cạn.

Ảnh 10: Bám Lê Văn Khương qua Thới An

Tuyến chạy dọc Lê Văn Khương, trục nối Quận 12 với Hóc Môn, xuyên trung tâm phường Thới An. Một vùng tô vàng đánh dấu khu ga ở khoảng ao câu Quận 12 và đường Thới An 15, sát công an phường Thới An cùng trục Thới An 16; sông Vàm Thuật nằm phía Đông.

Ảnh 11: Khúc bẻ hướng qua Hiệp Thành

Rời Lê Văn Khương, tuyến bẻ hướng Tây Nam và cắt chéo lõi phường Hiệp Thành. Vùng ga tô vàng nằm gần đường Hiệp Thành 49, khu Trường THPT Võ Trường Toản, cách nhà máy bia Heineken Việt Nam bên trục Lê Thị Riêng không xa. Góc dưới khung đã thấy Quốc lộ 1A.

Ảnh 12: Đường chéo ổn định qua Tân Chánh Hiệp

Khung mười hai cho thấy tuyến giữ đường chéo qua phường Tân Chánh Hiệp. Vùng ga tô vàng nằm cạnh giao lộ Trần Thị Năm và TTH21, chỉ vài trăm mét là tới Bệnh viện Đa khoa Trung Mỹ Tây. Hai bên là mê cung hẻm đặc trưng Quận 12, hành lang đã chật hơn nhiều.

Ảnh 13: Rìa QTSC và cú vượt kênh Tham Lương

Đây là khung dày dữ kiện nhất chặng Quận 12. Tuyến men rìa Công viên phần mềm Quang Trung với QTSC 1 Building, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic, Toà nhà MISA cùng Trường Quân sự Quân khu 7. Vùng ga tô vàng nằm gần Đường Số 7 và TMA Solutions Lab, trước khi cắt Quốc lộ 1A rồi vượt kênh Tham Lương.

Trục Quang Trung – Nguyễn Kiệm: pha chuyển tiếp

Năm khung tiếp theo là quãng bản lề. Trên trục Quang Trung, phố sá còn đủ rộng để tuyến giữ cao độ; nhưng càng gần lõi Phú Nhuận, mật độ càng dày, báo hiệu điểm mà tuyến có thể phải chuẩn bị hạ dần xuống lòng đất.

Ảnh 14: Nhập hành lang Quang Trung

Vượt kênh Tham Lương tại cầu Chợ Cầu với vòng tròn ga ở góc trên trái, tuyến nhập hành lang Quang Trung theo hướng Đông Nam. Ảnh ghi lại giao cắt Phạm Văn Chiêu, khu nhà máy ISUZU và vùng ga tô vàng ở khoảng Đường số 14 với hẻm 1050 Quang Trung; phía Nam là sân golf Tân Sơn Nhất.

Ảnh 15: Dải phố mua sắm Gò Vấp

Khung mười lăm là phần nhộn nhịp nhất trục Quang Trung. Tuyến lướt qua nhà thờ Hạnh Thông Tây, cụm rạp Beta và Galaxy Cinema Quang Trung, dải phố có Bệnh viện Đa khoa Hồng Đức III, khu đô thị Cityland Gò Vấp, LOTTE Mart Gò Vấp và Vincom Plaza Quang Trung. Vùng ga tô vàng nằm giữa dải phố ấy.

Ảnh 16: Vòng tròn lớn ở Ngã Sáu Gò Vấp

Đây là bản lề của hành trình. Cuối trục Quang Trung, một vòng tròn cỡ lớn đánh dấu ga trung chuyển ở khu GO! Gò Vấp, nơi Quang Trung, Nguyễn Kiệm, Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Oanh cùng tụ về Ngã Sáu. Rời ga này, vạch tuyến rẽ xuống Nam và men theo Nguyễn Kiệm.

Ảnh 17: Dọc Nguyễn Kiệm tới vòng xoay Hồng Hà

Trên hành lang Nguyễn Kiệm, tuyến chạy trước Bệnh viện Quân y 175 rồi tiếp cận trục Phạm Văn Đồng, vệt đại lộ cắt chéo khung, gần Ga Gò Vấp của đường sắt quốc gia. Cuối khung, một vòng tròn ga đặt tại vòng xoay Nguyễn Kiệm và Hồng Hà, cạnh công viên Gia Định.

Ảnh 18: Cửa ngõ sân bay, phố dày lên rõ rệt

Từ vòng xoay Hồng Hà, tuyến xuyên khu chùa Phổ Quang, sân vận động Quân khu 7 và Trung tâm hội nghị White Palace Hoàng Văn Thụ, dải giáp ranh Tân Bình với Phú Nhuận. Hai vòng tròn ga nối tiếp nhau, một trên Hoàng Văn Thụ gần Diamond Place, một hướng về Nguyễn Văn Trỗi.

Pha đi ngầm: xuyên lõi nội đô kín mái nhà

Bốn khung dưới đây là nơi ảnh vệ tinh gần như không còn khoảng trống. Với mật độ như vậy, một tuyến đường sắt đô thị gần như buộc phải hạ xuống đi ngầm, vừa tránh giải toả hàng loạt, vừa băng qua các trục đường lớn mà không chắn ngang mặt phố.

Ảnh 19: Vượt kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè

Khung mười chín thu trọn đoạn xuyên Phú Nhuận. Sau ga Hoàng Văn Thụ và ga khu Nguyễn Văn Trỗi giao Nguyễn Trọng Tuyển, tuyến cắt chéo lưới phố Huỳnh Văn Bánh và Trần Huy Liệu, thêm một ga nhỏ ở khoảng Lê Văn Sỹ, rồi vượt kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè tiến vào khu Ga Sài Gòn.

Ảnh 20: Ga trung chuyển giữa Quận 3 và Quận 10

Đây là khung giữa lòng thành phố. Từ khu Ga Sài Gòn và rạch Bùng Binh, tuyến đổ xuống Đông Nam rồi được đánh dấu bằng vòng tròn kép cỡ lớn tại giao lộ 3 Tháng 2 với Cách Mạng Tháng Tám, sát Bệnh viện Mắt TP.HCM. Vị trí này là điểm trung chuyển chiến lược giữa Quận 3 và Quận 10.

Ảnh 21: Xuyên lõi Quận 10

Rời ga trung chuyển 3 Tháng 2, tuyến cắt chéo khu Bàn Cờ và Điện Biên Phủ, đi ngang gần Bệnh viện Bình Dân rồi vào lõi Quận 10. Một vòng tròn ga đặt ở khoảng Lê Hồng Phong giao Lý Thái Tổ, phục vụ chợ hoa Hồ Thị Kỷ, Trường Cao đẳng Kinh tế TP.HCM cùng cụm Vĩnh Viễn, Bà Hạt.

Ảnh 22: Trục Nguyễn Tri Phương và kênh Tàu Hủ

Khung hai mươi hai khép lại chặng nội thành cũ. Một ga khoanh ở khu Ngô Gia Tự giao Nguyễn Tri Phương, sát chợ An Đông và Bệnh viện 30-4, rồi tuyến chạy thẳng theo Nguyễn Tri Phương xuống Nam. Hai bên là Hùng Vương Plaza, Đại học Y Dược TP.HCM cùng nhiều bệnh viện lớn.

Trồi lên trở lại: pha khu Nam nhiều sông nước

Tám khung cuối đưa cảnh quan về màu nước. Khi ra khỏi lõi đô thị, tuyến gặp lại kênh Đôi, rạch Ông Lớn, sông Cần Giuộc và những vuông ao. Cảnh quan này lại hợp với đường trên cao và cầu cạn để băng qua vô số dòng nước.

Ảnh 23: Hai lần vượt kênh vào Quận 8

Vào Quận 8, tuyến lần lượt băng kênh Tàu Hủ ở hành lang Võ Văn Kiệt rồi tới kênh Đôi, hai dòng nước tạo nên diện mạo trên bến dưới thuyền của khu Nam. Kế đó vạch tuyến bám dọc Phạm Hùng, trục nối Quận 8 với Bình Chánh, có một ga khoanh tại khu nhà thờ Nam Hải.

Ảnh 24: Điểm cắt đại lộ Nguyễn Văn Linh

Khung hai mươi tư ghi lại giao điểm với đại lộ Nguyễn Văn Linh, trục Đông Tây của khu Nam, ở gần cầu Ông Lớn. Góc phải khung lộ Đại học RMIT Nam Sài Gòn và khu dân cư Ven Sông SADECO. Qua nút giao, tuyến men đường Chánh Hưng, phần nối dài Phạm Hùng, với một ga nhỏ cạnh sân bóng đá.

Ảnh 25: Vùng chuyển tiếp Bình Hưng – Phong Phú

Khung này tuyến chạy giữa vùng chuyển tiếp Bình Hưng và Phong Phú. Mé Tây có Nhà máy xử lý nước thải Bình Hưng, khu POSCO E&C WWTP, doanh trại Trung đoàn Cảnh sát cơ động Đông Nam Bộ và Xí nghiệp X30. Mé Đông là rạch Ông Lớn men dân cư Phước Lộc; tuyến vượt nhánh rạch ở cầu Tắc Bến Rô.

Ảnh 26: Men rạch Ông Lớn về Nhà Bè

Khung hai mươi sáu bám tuyến chạy song song rạch Ông Lớn trên hành lang Nguyễn Văn Ràng, đúng đoạn giáp ranh xã Phong Phú của Bình Chánh và xã Phước Lộc của Nhà Bè. Một vòng tròn ga nằm gần cụm trường tiểu học và sân banh Phước Lộc Thọ, phục vụ cư dân ven cầu Phước Lộc, rạch Long Kiểng.

Ảnh 27: Bạt ngàn ao nuôi thủy sản

Đây là khung đậm chất sông nước nhất. Hai bên vạch tuyến là những vuông ao nuôi thủy sản, hồ câu và rặng dừa nước của xã Phước Lộc cùng vùng giáp Bình Chánh. Phía Bắc có một ga khoanh tròn gần khu Công ty Phan Phú Door, dân cư bám dọc Nguyễn Văn Ràng và Đào Sư Tích.

Ảnh 28: Cú vượt sông Cần Giuộc

Khung hai mươi tám ghi cú băng sông ấn tượng. Vạch tuyến kéo thẳng Bắc Nam qua sông Cần Giuộc tại khu Cống Cây Khô, công trình ngăn triều nhìn rõ trên ảnh, đúng chỗ sông nhận nước Rạch Tôm từ phía Nhà Bè. Một ga được khoanh ngay bờ Tây, cạnh cụm dân cư ven sông.

Ảnh 29: Gặp hành lang cao tốc CT01

Sau sông Cần Giuộc, tuyến xuống Nam, men rìa bãi chôn lấp Đa Phước rồi chạm hành lang cao tốc Bến Lức – Long Thành, hiển thị trên bản đồ với nhãn đường cao tốc Bắc Nam phía Đông, ở khoảng giữa cầu Ông Năm và cầu Bà Lào. Tại đây tuyến bẻ một khúc cua lớn sang hướng Tây.

Ảnh 30: Khung cuối ở xã Đa Phước

Khung cuối khép lại chặng dài khoảng 48,5 km tại xã Đa Phước, huyện Bình Chánh. Tuyến chạy song song phía Bắc cao tốc Bến Lức – Long Thành, qua khu hầm chui Tam Bửu Tự và cầu Ông Năm, rồi dừng ở vị trí ga cùng khu depot khoanh gần Cơ Khí Thanh Tiến, cạnh Quốc lộ 50.

Các dự án và khu vực hưởng lợi từ tuyến metro số 8

Xét theo cao độ, mỗi pha tuyến gắn với một nhóm khu vực khác nhau. Danh sách dưới đây gom lại theo ba pha lớn: pha vùng ven ở phía Bắc, pha lõi đô thị ở giữa và pha khu Nam nhiều sông nước.

• Pha vùng ven phía Bắc: Khu công nghiệp Cơ khí Ô tô với SAMCO và Daehan Motors, chợ Sáng Bến Than, dải dân cư Bình Mỹ dọc Võ Văn Bích, ấp Tân Hòa xã Tân Hiệp, khu Nam Đông Thạnh quanh Đặng Thúc Vịnh.
• Pha đô thị Quận 12 – Gò Vấp: Cụm công nghiệp Quang Trung, khu Thới An 15, Hiệp Thành 49 cạnh Trường THPT Võ Trường Toản, khu Trần Thị Năm gần Bệnh viện Đa khoa Trung Mỹ Tây, Công viên phần mềm Quang Trung, Cityland Gò Vấp, LOTTE Mart Gò Vấp, Vincom Plaza Quang Trung.
• Pha đi ngầm nội đô: khu Ga Sài Gòn, cụm bệnh viện quanh 3 Tháng 2 và Cách Mạng Tháng Tám, chợ hoa Hồ Thị Kỷ, Trường Cao đẳng Kinh tế TP.HCM, chợ An Đông, Hùng Vương Plaza, Đại học Y Dược TP.HCM.
• Pha khu Nam: trung tâm thương mại Central Premium, khu nhà thờ Nam Hải, khu dân cư Ven Sông SADECO, Đại học RMIT Nam Sài Gòn, Trường Quốc tế BVIS, khu Milano Bờ Tây, dải dân cư Phước Lộc dọc Đào Sư Tích.

Đọc theo cao độ giúp thấy một điều: giá trị của mỗi ga không chỉ nằm ở chỗ nó phục vụ ai, mà còn ở chỗ nó nằm ở pha nào. Ga trên cao ở vùng ven thường rộng, dễ kết nối bãi xe và xe buýt; ga được cho là đi ngầm ở lõi nội đô lại gần như luôn trùng với các nút giao đông đúc nhất, nơi hành khách đổi hướng.

Tổng kết

Nhìn suốt ba mươi khung theo con mắt cao độ, tuyến metro số 8 hiện ra như một chuỗi ba pha nối nhau: pha trên cao và mặt đất ở vùng ven Củ Chi, Hóc Môn, Quận 12 nơi đất còn rộng; pha có khả năng đi ngầm khi xuyên lõi Gò Vấp, Phú Nhuận, Quận 3, Quận 10, Quận 5 nơi phố kín mái nhà; rồi trồi lên trở lại ở khu Nam nhiều kênh rạch để về Đa Phước. Sự chuyển pha ấy không ngẫu nhiên, mà bám theo đúng mật độ đô thị mà ảnh vệ tinh phơi bày.

Ghi chú quan trọng

• Bản đồ tuyến metro số 1 TP.HCM: vị trí ga ngầm và ga trên cao
• Metro số 4 TP.HCM: đoạn nào đi trên cao, đoạn nào chui ngầm?
• Bản đồ tuyến metro số 2 TP.HCM: vị trí ga ngầm và ga trên cao
• Ga trên cao và ga ngầm tuyến metro số 7 TP.HCM: đoạn nào chìm, đoạn nào nổi?
• Metro số 9 TP.HCM đi ngầm hay trên cao? Phân loại ga theo cao độ